De steekvlieg is een algemene naam voor vliegen uit de familie Tabanidae, bekend om hun prikkende beet bij zoogdieren, waaronder mensen. Ze komen wereldwijd voor en kunnen hinderlijk zijn in landbouw- en buitenomgevingen.
Grootte: 6–30 mm, vaak robuust gebouwd.
Kleur: variatie van grijs, bruin tot metallic groen of geel; sommige soorten hebben opvallende tekening op de ogen.
Vleugels: transparant of licht getekend; duidelijke nervatuur.
Antennae: relatief kort maar duidelijk gefragmenteerd.
Geslachten: vrouwtjes zuigen bloed (hematofagie) voor eierontwikkeling; mannetjes voeden zich met nectar en plantensappen.
Levenscyclus
Ei: afgezet in groepjes op vochtige plekken (veengebieden, oeverzones).
Larve: terrestrisch of semi-aquatisch, roofzuchtig; voedt zich met andere ongewervelden of kleine waterdieren. Larvale fase kan maanden tot jaren duren afhankelijk van soort en omgeving.
Pupa: korte rustfase in de grond.
Imago (volwassen): levensduur enkele weken tot enkele maanden; vrouwtjes zoeken bloedbronnen.
Voedingsgedrag en beet
Vrouwtjes hebben snijende monddelen waarmee ze huid opensnijden en bloed oplikken; de beet kan pijnlijk en bloederig zijn.
Ze worden aangetrokken door beweging, warmte, ademhalings-CO2 en donkere kleuren.
Sommige soorten kunnen meerdere dieren of mensen bijten in één voedingssessie.
Ecologische rol en gezondheidsaspecten
Ecologisch: larven spelen een rol als predatoren in bodem- en oeverecosystemen; volwassen vliegen bestuiven soms planten.
Gezondheid: steekvliegen kunnen mechanisch ziekteverwekkers overbrengen (bijvoorbeeld bepaalde parasieten of bacteriën) tussen dieren; bij mensen zijn ze vooral een hinder en kunnen allergische reacties of secundaire infecties optreden na krabben. In de veehouderij kunnen ze economisch verlies veroorzaken door stress en bloedverlies bij dieren.
Verspreiding en habitat
Voorkomen wereldwijd, met hogere dichtheden in vochtige, vegetatierijke gebieden zoals wetlands, moerassen en rivieroevers. Sommige soorten zijn aangepast aan bosrijke of steppegebieden.
Preventie en bestrijding
Persoonlijke preventie: draag bedekkende kleding, lichte kleuren, gebruik insectenwerende middelen (DEET of IR3535) op onbedekte huid; draag een goed afgesloten hoed of net.
Voor vee: beschermende netten, afschrikmiddelen, lokale behandeling van aangetaste dieren.
Omgevingsmaatregelen: verwijderen of beheren van broed- en larvale habitats waar mogelijk; biologische en chemische bestrijding gericht op larvale habitats door professionals.
Een hordeur houdt steekvliegen effectief buiten door een fijnmazig, stevig gaas dat over deuropeningen wordt gespannen zonder naden waar insecten door kunnen kruipen. Belangrijke voordelen:
Mechanische barrière: voorkomt dat vliegen naar binnen vliegen terwijl deur openstaat voor ventilatie.
Doorlopende werking: werkt continu zonder chemische middelen of onderhoud behalve af en toe schoonmaken.
Geschikt voor veel situaties: beschikbaar in verschillende maten, fijnmazige varianten en met magnetische of ritssluitingen voor automatische sluiting na passeren.
Comfort en efficiëntie: behoudt luchtstroming en zicht naar buiten, vermindert behoefte aan binnengebruik van insectenwerende middelen.
Tip: kies een gaas met fijne mazen (voor kleine steekvliegen) en zorg dat de randen goed afsluiten tegen kozijn en vloer om kiertjes te vermijden.
Fysieke vangmethoden: vallen en lokstoffen (bv. bewegings- en warmte-aangedreven vallen) kunnen helpen in beperkte gebieden.
Praktische tips bij beten
Reinig de beet met water en zeep; koel om zwelling en pijn te verminderen.
Gebruik antisepticum en dek af om secundaire infectie te voorkomen.
Bij sterke zwelling, allergische reactie, koorts of tekenen van infectie: raadpleeg een arts.
Steekvliegen zijn wijdverspreide, vaak hinderlijke insecten met een korte maar duidelijke ecologische rol. Preventie richt zich op het vermijden van blootstelling en het beperken van broedplaatsen; bij problemen in veehouderij kan professionele bestrijding noodzakelijk zijn.